Đái tháo đường, thường gọi là tiểu đường, cần được chăm sóc lâu dài. Điều trị giúp kiểm soát đường huyết và giảm nguy cơ biến chứng tim, thận, mắt, thần kinh. Kế hoạch phù hợp kết hợp ăn uống, vận động, thuốc và theo dõi sức khỏe. Bài viết này tập trung vào người lớn mắc đái tháo đường típ 2. Người mắc típ 1, trẻ em và phụ nữ mang thai cần kế hoạch điều trị riêng. Bộ Y tế có hướng dẫn riêng cho típ 1 ở trẻ em và đái tháo đường thai kỳ.
1. Ăn Uống Cân Đối Và Phù Hợp Với Điều Trị
Bạn có thể bắt đầu bằng những thay đổi dễ duy trì trong bữa ăn hằng ngày.
- Tăng rau, chọn ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm phù hợp như cá, thịt nạc hoặc đậu.
- Ưu tiên nước lọc và đồ uống không thêm đường.
- Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo và thực phẩm chế biến sẵn.
- Chọn trái cây nguyên quả với khẩu phần phù hợp, thay vì thường xuyên uống nước ép.
- Lượng cơm, bún, mì và các nguồn tinh bột cần được điều chỉnh theo nhu cầu.
- Nếu dùng insulin hoặc thuốc dễ gây hạ đường huyết, hãy hỏi bác sĩ cách phối hợp bữa ăn. Bỏ bữa hoặc ăn kiêng quá mức có thể gây hạ đường huyết.
Chuyên viên dinh dưỡng có thể giúp bạn xây dựng thực đơn phù hợp cân nặng và bệnh kèm theo.
2. Theo Dõi Đường Huyết Định Kỳ
Bác sĩ sẽ hướng dẫn thời điểm và số lần đo đường huyết tại nhà. Nhu cầu theo dõi khác nhau tùy thuốc, nguy cơ hạ đường huyết và tình trạng sức khỏe. Máy đo cá nhân hoặc thiết bị theo dõi liên tục, gọi tắt là CGM, có thể hỗ trợ.
Hãy ghi lại kết quả cùng bữa ăn, vận động, thuốc và triệu chứng bất thường. Mang sổ hoặc dữ liệu thiết bị khi tái khám.
Mục tiêu đường huyết cần được cá thể hóa.
3. Duy Trì Hoạt Động Thể Chất
Nếu sức khỏe cho phép, người lớn nên vận động cường độ vừa ít nhất 150 phút mỗi tuần. Có thể chia thành các buổi đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi. Kết hợp tập sức mạnh 2–3 buổi mỗi tuần nếu p
Bạn nên tăng dần mức tập theo khả năng. Nếu có bệnh tim, tổn thương bàn chân hoặc biến chứng mắt, hãy hỏi bác sĩ cách tập an toàn.
Người dùng thuốc dễ gây hạ đường huyết cần được hướng dẫn về bữa ăn và theo dõi khi tập. Hãy mang theo nguồn đường hấp thu nhanh và chú ý các dấu hiệu bất thường.
4. Dùng Thuốc Theo Chỉ Định
Bác sĩ lựa chọn thuốc dựa trên đường huyết, bệnh tim, chức năng thận, cân nặng và khả năng chi trả. Điều trị có thể gồm thuốc uống, thuốc tiêm hoặc insulin. Người mắc típ 1 cần insulin để điều trị.
Ở típ 2, các nhóm thuốc có thể được cân nhắc gồm metformin, SGLT2 và thuốc đồng vận thụ thể GLP-1. Lựa chọn cụ thể tùy chỉ định và khả năng dung nạp.
Hãy trao đổi trước khi đổi liều hoặc ngừng thuốc. Nếu có tác dụng phụ, khó mua thuốc hoặc khó thực hiện lịch dùng, hãy báo bác sĩ. Với insulin, bạn cần được hướng dẫn cách tiêm, bảo quản và phối hợp với bữa ăn.
5. Chăm Sóc Giấc Ngủ Và Sức Khỏe Tinh Thần
Bạn có thể dành thời gian thư giãn, đi bộ nhẹ hoặc tập thở chậm để giảm căng thẳng. Duy trì lịch ngủ đều và trao đổi với người thân về khó khăn khi chăm sóc bệnh.
Nếu ngáy nhiều, có lúc ngừng thở khi ngủ hoặc buồn ngủ ban ngày, hãy báo bác sĩ. Những biểu hiện này có thể cần được đánh giá về rối loạn hô hấp khi ngủ.
6. Tái Khám Và Kiểm Tra Biến Chứng
Hãy giữ lịch hẹn và mang theo đơn thuốc, kết quả xét nghiệm, dữ liệu đường huyết. Bác sĩ sẽ xem xét HbA1c, huyết áp, mỡ máu và tình trạng dùng thuốc.
Bạn cũng cần được kiểm tra chức năng thận, mắt và bàn chân theo kế hoạch. Hãy quan sát bàn chân hằng ngày, chú ý vết trầy, phồng rộp hoặc vết loét. Khi thấy tổn thương, nên liên hệ cơ sở y tế sớm.
HbA1c thường được kiểm tra mỗi 3 tháng theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Lịch khám và lịch xét nghiệm có thể khác nhau.
Sau đổi thuốc hoặc khi đường huyết chưa ổn định, bác sĩ có thể hẹn kiểm tra sớm hơn.
7. Ngừng Hút Thuốc Và Hạn Chế Rượu Bia
Ngừng hút thuốc giúp giảm nguy cơ biến chứng mạch máu. Nếu cần hỗ trợ cai thuốc, bạn có thể trao đổi với nhân viên y tế.
Rượu bia có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết, nhất là khi dùng insulin hoặc một số thuốc uống. Hãy hỏi bác sĩ về mức độ phù hợp với tình trạng của bạn. Tránh uống khi đói hoặc bỏ bữa sau uống.
8. Gặp Bác Sĩ Chuyên Khoa Khi Cần
Bạn nên khám lại khi đường huyết thường xuyên ngoài mục tiêu hoặc xảy ra nhiều lần hạ đường huyết. Hãy báo cả tình trạng sụt cân, mờ mắt, tê bì hoặc khó tuân thủ điều trị.
Tại TP.HCM, bạn có thể đặt lịch khám Nội tiết – Đái tháo đường. Cơ sở đang theo dõi có thể hướng dẫn khám chuyên khoa phù hợp khi cần. Chăm sóc lâu dài cũng bao gồm hỗ trợ dinh dưỡng, sử dụng thuốc và theo dõi biến chứng.
Khi Nào Cần Gặp Bác Sĩ Nội tiết – Đái tháo đường
Hạ đường huyết có thể gây đói, run tay, vã mồ hôi, hồi hộp hoặc lú lẫn. Đường huyết dưới 3,9 mmol/L được coi là thấp và cần xử trí.
- Nếu còn tỉnh và nuốt an toàn, dùng khoảng 15 g đường hấp thu nhanh.
- Có thể dùng viên glucose theo nhãn hoặc hòa 15 g đường vào nước.
- Đo lại sau 15 phút. Nếu vẫn dưới 3,9 mmol/L, lặp lại và liên hệ nhân viên y tế khi không cải thiện.
Nếu người bệnh bất tỉnh, co giật hoặc khó nuốt, hãy gọi 115. Không cho ăn uống khi người bệnh không tỉnh hoặc nuốt không an toàn.
Khi đường huyết đã hồi phục, ăn nhẹ nếu chưa đến bữa chính. Hãy trao đổi với bác sĩ sau đợt hạ đường huyết để tìm nguyên nhân và điều chỉnh kế hoạch.
Khi nào cần cấp cứu
Nếu lơ mơ, khó thở, nôn nhiều hoặc không uống được, hãy đến cấp cứu ngay. Người bệnh có thể cần đánh giá biến chứng tăng đường huyết cấp. Khi nghi ngờ tình trạng nặng, gọi 115 để được hỗ trợ.
Tham Khảo Danh Sách Bác Sĩ Chuyên Khoa
ThS.BS Nguyễn Anh Duy Tùng
ThS.BS.CKII Trần Nguyễn Quỳnh Trâm
ThS.BS.CKII Nguyễn Viết Quỳnh Thư
[SG] Bác sĩ nổi bật – Dr Juanda Leo Hartono
[SG] Câu chuyện nổi bật – Polyp Đại Tràng (The Big Story)
Để được tư vấn hoặc kết nối với bác sĩ chuyên khoa, hãy liên hệ với chúng tôi bằng cách nhấn nút bên dưới.
Câu Hỏi Thường Gặp
1. Đái tháo đường có thể kiểm soát tốt không?
Có thể kiểm soát bằng điều trị và chăm sóc phù hợp. Mục tiêu gồm đường huyết, huyết áp, mỡ máu và giảm nguy cơ biến chứng.
2. Đường huyết bao nhiêu là đạt mục tiêu?
Mục tiêu phổ biến là 4,4–7,2 mmol/L trước ăn và dưới 10 mmol/L sau ăn 1–2 giờ. Hãy dùng mức bác sĩ đã thống nhất cho riêng bạn.
3. Tôi có cần dùng CGM không?
CGM có thể hỗ trợ theo dõi dao động và phát hiện đường huyết thấp. Bác sĩ cân nhắc nhu cầu, phác đồ điều trị và khả năng sử dụng của bạn.
4. Bao lâu nên tái khám?
Lịch hẹn phụ thuộc tình trạng đường huyết, thuốc và biến chứng. Hãy theo lịch được chỉ định và liên hệ sớm khi có bất thường.
5. Thuốc GLP 1 có phù hợp với mọi người không?
Đây là nhóm thuốc kê đơn, được lựa chọn theo chỉ định. Bác sĩ cần xem xét bệnh nền, chống chỉ định và khả năng dung nạp trước khi dùng.
Mọi nội dung trên trang web này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin. Nội dung không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị từ chuyên gia y tế và không nên được sử dụng như lời khuyên y khoa cho từng trường hợp cụ thể. Nếu bạn đang gặp tình trạng y tế khẩn cấp, hãy gọi ngay 115 hoặc đến khoa Cấp cứu gần nhất để được hỗ trợ.
365mec.vn là thành viên của Group 365Asia.